Լույս է տեսել «Հնդեվրոպական լեզվաբանություն և դասական բանասիրություն» (Indo-European Linguistics and Classical Philology, 30 (1), 2026) հեղինակավոր պարբերականի հոբելյանական համարը, որտեղ տեղ են գտել հայտնի հայագետների ու լեզվաբանների արժեքավոր ուսումնասիրությունները։ Special ուշադրության են արժանի Լևոն Աբրահամյանի և Սուրեն Զոլյանի հետազոտությունները, որոնք նորովի են լուսաբանում հայկական ծիսամիֆոլոգիական ավանդույթն ու էպոսը։
ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող Լևոն Աբրահամյանն իր «Զոհաբերություն և «աճ»․ հայկական ծիսաառասպելական ավանդույթի հնդեվրոպական ակունքները» (Sacrifice and “Growth”: The Indo-European Origins of the Armenian Ritual-Mythological Tradition) հոդվածում անդրադառնում է հայկական ավանդական հարսանիքի «եզնմորթեք» (եզան մորթելը) ծեսին։
Հեղինակը ցույց է տալիս, որ չնայած ժամանակակից ընկալումներում «եզնմորթեքը» դիտվում է որպես հարսանեկան քեֆի համար միս ապահովելու գործնական քայլ, ազգագրական տվյալները պահպանել են դրա հնագույն զոհաբերական բնույթը։ Ծեսի ընթացքում փեսացուն («թագավորը») ոտքը դնում է մորթված կենդանու վրա՝ սիմվոլիկորեն իրեն վերագրելով սպանության ակտը։
Աբրահամյանը հարսանեկան ծեսերի հաջորդականության (մասնավորապես՝ «հարսանեկան ծառի» կանգնեցման) և մ.թ.ա. III–I հազարամյակների քարե վիշապաքարերի (որոնցից շատերի վրա քանդակված է զոհաբերված կենդանու մորթի) վերլուծությամբ վեր է հանում հնագույն աշխարհայացքային ծիսական սխեման․ սպանություն/զոհաբերություն, որին անմիջապես հաջորդում է ուղղահայաց կառույցի (ծառի, սյան, վիշապաքարի) «աճը» կամ կանգնեցումը։ Այս կառույցը կապվում է նաև հնդեվրոպական *wel- (*gel- > Գեղ-, Գեղամա լեռներ, Գեղարքունիք) արմատի և հնդեվրոպական «հիմնական միֆի» արխայիկ մոտիվների հետ։
Լեզվաբան և նշանագետ Սուրեն Զոլյանն իր «Հատուկ անվան արխեոլոգիա․ Սաթենիկը և Սատանան հայկական և նարթյան էպոսներում» (Archaeology of proper names: Satinik and Satan in Armenian and Nart epics) հետազոտության մեջ քննության է առնում հայկական ավանդության («Վիպասանք») կերպար Սաթենիկի և կովկասյան (օսական) նարթյան էպոսի կենտրոնական կանացի կերպար Սատանայի (Satanaya/Satana) անվանաբանական և կերպարային զուգահեռները։
Հեղինակը ցույց է տալիս, որ այս երկու էպիկական կերպարների անուններն ու գործառույթներն ունեն ընդհանուր արխայիկ ակունքներ, որոնք արտացոլում են Կովկասի ու Մերձավոր Արևելքի հնագույն մշակութային ու լեզվական փոխազդեցությունները՝ բացահայտելով հատուկ անունների խորքային լեզվամշակութային «հնագիտությունը»։